Advertisements

Kako je jedan Kosta iz siromašne porodice promenio ime i postao naučnik i državnik

Ne prestajemo gledati kako se interesi naroda potčinjavaju interesima ličnosti i interesima koterija (moćnih političkih grupacija), reči su Stojana Novakovića (1842. Šabac – 1915. Niš), velikog naučnika i državnika druge polovine 19. veka, kome je posvećena izložba u SANU “Stojan Novaković i njegovo doba“ povodom 175 godina od njegovog rođenja.

Stojan Novaković

Stojan Novaković

Rođen je u Šapcu, u siromašnoj porodici kao Kosta Novaković. Ime je kasnije promenio u Stojan jer ime Kosta je izvedeno od Konstantin, što znači postojan, a on je želeo da isto značenje zaodene u srpski izraz, odnosno ime. Postoji anegdota da je učitelj mu Stojan Bošković savetovao njegovog oca da pošalje sina na školovanje u Beograd. A kada je ovaj kazao da nema novaca ni put da mu plati, a nekmoli da ga izdržava dok uči škole, učitelj je kazao: “Za put pozajmi, a on je toliko vredan i radan da će se sam izdržavati, a i taj dug vratiti”. I tako je i bilo.

Autori Aleksandar Marković i Mihajlo Vojvodić su izložili oko 220 dokumenata, 50 fotografija, 30 knjiga… odnosno eksponate (iz Arhiva Srbije, arhiva SANU i drugih izvora) u kojima se ogleda plodna naučna, diplomatska, državnička, politička karijera Novakovića, kao i njegov veliki doprinos u raznim oblastima delovanja. Završio je gimnaziju 1860. u Beogradu, a Licej (odsek pravo) tri godine kasnije. Već 1865. izabran je za člana Srpskog učenog društva (preteča SANU), a 1872 za profesora Velike škole (prethodnik današnjeg Univerziteta. Već 1873. imenovan je za ministra prosvete u vladi Jovana Ristića, a tu je funkciju obavljao u tri mandata od 1873. do 1885. u konzervativnim i kasnije naprednjačkim vladama. A kao ministar prosvete unapredio je obrazovanje, sproveo više reformi od kojih neke i danas postoje (npr. podelio je gimnaziju na društveni i prirodni smer).

Kao filolog, istoričar i bibliograf, ostavio veoma dubok trag, a iako nije bio školovan u inostranstvu slovio je za naučnika svetske reputacije, bio cenjen kao istoričar u Beču, Minhenu, Berlinu, Parizu. Serijom značajnih istorijskih dela koja pokrivaju širok vremenski raspon od srednjeg veka pa do Prvog srpskog ustanka nametnuo se kao jedan od vodećih istoričara.

Portret Stojana Novakovića koji je naslikao Uroš Predić 1920.

Foto: Umetnička zbirka SANU / PromoPortret Stojana Novakovića koji je naslikao Uroš Predić 1920.

Od mladih dana pripadao je mladokonzervativcima koji će 1880. prerasti u Naprednu stranku, koju je Novaković osnovao zajedno sa Garašaninom, Milanom Piroćancem, Milanom Đ. Milićevićem.

Diplomatsku karijeru započeo je misijom u Carigradu (od 1885. do 1892), po povratku postao je predsednik Državnog saveta, da bi nakon tri godine postao predsednik jedne od dugovečnijih dvanaest vlada za vreme kralja Aleksandra Obrenovića. Pad Vlade ponovo odvodi Novakovića u diplomatiju, poslanik je u Carigradu do 1900, zatim kratkotrajno u Parizu i potom u Petrovgradu, gde je i penzionisan. No, to je bio kraj samo diplomatske karijere Stojana Novakovića.

Po povratku u zemlju angažuje se na obnavljanju Napredne stranke, a u vreme Aneksione krize (1909), uprkos malom uticaju svoje stranke, izabran je za predsednika koncentracione vlade koja je trajala do okončanja pomenute krize, ali je Novaković ostao jedan od najuglednijih političara sve do svoje smrti 4. februara 1915. u Nišu.

Bio je i upravnik Narodne biblioteke (1869 – 1874), uspeo da zakonom (1870) obezbedi za Biblioteku tri obavezna primerka i da se pomogne razvoj školskih i narodnih biblioteka u unutrašnjosti. Njegovom zaslugom donet je 1881. zakon o Narodnoj biblioteci i Narodnom muzeju. Osnovao je književni časopis “Vila“ (1865), gde je objavljivao informacije o knjigama objavljenim na srpskom i hrvatskom jeziku, ili na drugim jezicima o srpskom narodu ili uopšte o Slovenima (građu o tome objavio je u knjizi “Srpska bibliografija za novu književnost 1741 – 1867). Prilikom osnivanja Srpske književne zadruge 1892. izabran je za njenog prvog predsednika, Jovan Jovanović Zmaj za potpredsednika, dok je istoričar Ljubomir Jovanović izabran za sekretara. Dugačak je spisak njegovih dela, a među njima su “Zakonik Stefana Dušana, cara srpskog“, “Srbi i Turci XIV i XV veka”, “Ustanak na dahije 1804”, “Ustavno pitanje i zakoni Karađorđeva vremena“…

Rukopisi raznih njegovih dela predstavljeni su na izložbi u SANU, a svojevrstan kuriozitet je rukopis njegovog romana “Kaluđer i hajduk”.

Izvor: Blic 

 

Advertisements

Posted on 3. januara 2018., in Biblioteka, Iz istorije. Bookmark the permalink. Postavite komentar.

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s

%d bloggers like this: