Napisala Srbijanka Stanković

Kina je zemlja koja zbunjuje i fascinira u isto vreme i u istoj meri. Kada govorimo o Kini moramo imati na umu da je to civilizacija stara više od 5.000 godina. Kao kolevka mnogih otkrića i ideja koje su promenile svet, ova je zemlja ujedno i savremena sila koja gradi futurističke gradove i obnavlja hramove starih dinastija.

Ljudi iz celog sveta danas koriste proizvode  sa oznakom „Made in China“, a opet je naše znanje o samoj zemlji iz koje potiču često površno. Mnogo je interesantnih činjenica koje će potvrditi: Kina je atrakcija za putovanje.  Pročitajte manje poznate, ali izuzetno zanimljive podatke o zemlji koja se naziva Majkom istočne civilizacije.

Jezik kao lavirint – od piktograma do tonova

Kineski jezik je jedan od najstarijih pisanih jezika na svetu, smatra se da ima istoriju dugu preko 3.000 godina. Standardni mandarinski jezik,  poznat i kao Putonghua, danas je službeni jezik Narodne Republike Kine. Međutim, unutar same zemlje postoji više od 200 dijalekata, a neki su međusobno nerazumljivi kao da pripadaju različitim jezicima.

Pisani jezik koristi karaktere koji su logografski. Za razliku od fonetskih pisama gde svaki znak nosi zvuk, kod ovog pisma svaki znak nosi značenje. Zbog toga učenje kineskog pisma podrazumeva memorisanje hiljada znakova. Zanimljivo je da postoji više od 50.000 karaktera. No, procenjuje se da prosečan obrazovani Kinez koristi oko 8.000 karaktera.

Dodatna zanimljivost:  Pismeni ispit iz doba dinastije Tang (618–907) nije uključivao samo poznavanje karaktera, već i poeziju i kaligrafiju!

Kineski zid – mitovi u koje verujemo i istine

Jedan od vodećih simbola Kine je Kineski zid. Često se navodi kao jedina građevina vidljiva iz svemira, ali to ipak nije tačno. Iako su generacije “odrasle” na ovom mitu, istina je da se zid zapravo teško može videti golim okom čak i iz niskih orbita. Međutim,  to ne umanjuje njegovu impozantnost.

Zid je građen u etapama tokom više vekova, počevši još u 7. veku pre nove ere. Najveći deo današnjeg zida datira iz perioda dinastije Ming (1368–1644). Neverovatan podatak je da ukupna dužina zida, uključujući sve njegove grane, prelazi 21.000 kilometara. Vekovima je zid bio važna vojna odbrambena struktura, ali i sredstvo kontrole trgovine i migracije, kao i demonstracija moći centralne vlasti.

Porcelan, papir, barut i štamparija – sve to dugujemo Kini

Četiri velika izuma, koja oblikuju današnjicu modernog čoveka su kineski izumi koji su promenili tok istorije poznati – papir, štamparija, barut i kompas. Papir je izmišljen još u 2. veku pre nove ere, dok je štamparija razvijena tokom Tang i Sung dinastija.

Interesantno je da je barut otkriven tokom alhemijskih eksperimenata i da je najpre korišćen za vatromet, pa tek kasnije za oružje. Slično tome, i kompas je prvu namenu imao u Feng Shui-ju, pa je tek onda upotrebljavan za navigaciju, kao ključan “alat” za razvoj svetske pomorske trgovine.

Tokom Tang dinastije razvijen je i porculan, a vekovima bio jedan od najcenjenijih izvoznih artikala, što je ostavilo trag i u evropskoj umetnosti i modi.

Gradovi budućnosti i sela prošlosti – Kina danas

Kina danas ima više od 100 gradova sa preko milion stanovnika, a megalopolisi poput Šangaja, Pekinga i Šenžena funkcionišu kao futuristički gradovi sa pametnim tehnologijama, vertikalnim baštama i autonomnim vozilima. Istovremeno, u ruralnim krajevima Kine još uvek postoje sela u kojima se živi gotovo kao pre jednog veka, sa zemljanim kućama i tradicionalnim zanatima. Ova dvostrukost je deo kineske stvarnosti. Kina je i iPhone i papirni zmaj, brzi vozovi i rikše, WeChat i znakovi kaligrafije na pirinčanim papirima.

Hrana kao filozofija u Kini

Kineska kuhinja nije homogena, zapravo se deli na osam velikih regionalnih škola. Najinteresantnije i najpoznatije su Sečuanska (poznata po začinjenosti), Kantonska (koja naglašava svežinu i raznolikost sastojaka) i Šandong (bogata supama i plodovima mora). Često se kaže da se u Kini jede sve što hoda, pliva ili raste. No kineski kuvari uvek poklanjaju duboku pažnju balansu ukusa, teksture i energije hrane (yin i yang).

Kineski restorani u svetu često nude prilagođene verzije jela koje nemaju mnogo veze sa izvornom kuhinjom. U pravoj kineskoj trpezi, piletina sa kikirikijem, tofu sa ljutom paprikom, riba u paradajz sosu ili knedle sa svinjetinom imaju i simboličko značenje, a to su bogatstvo, dugovečnost, sklad u porodici.

Kalendari, praznici i Feng shui – po čemu su Kinezi još poznati

Da li ste znali da se Kineski lunisolarni kalendar koristi i dalje za određivanje tradicionalnih praznika? Kinezi prema ovom kalendaru i dalje određuju Novu godinu, ali i druge važne svečanosti i ceremonije. Neki od najznačajnijih su svakako praznik koji se povezuje s mesečevim kolačima – Praznik sredine jeseni, kao i Praznik čamaca zmajeva. Svaka godina u kineskom zodijaku pripada jednoj od 12 životinja, ali i jednom od pet elemenata (drvo, vatra, zemlja, metal, voda), što daje ciklus od 60 godina.

Kinezima dugujemo i Feng Shui, veštinu uređenja prostora u skladu sa prirodnim silama. Ovaj je koncept proistekao iz duboke povezanosti kineske filozofije sa prirodom. Iako se na Zapadu često koristi kao dekorativni trend, u Kini je to ozbiljna disciplina koja može uticati čak i na arhitektonske planove zgrada i gradova.

Digitalni svet sa kineskim pečatom

Kina je razvila sopstveni digitalni eko-sistem. Google, Facebook i Twitter su blokirani, ali zato postoje njihovi pandani – Baidu, WeChat, Weibo, Douyin (verzija TikToka). WeChat nije samo aplikacija za dopisivanje, pomoću nje Kinezi plaćaju račune, naručuju hranu, zakazuju lekarske preglede i šalju novac. Digitalno plaćanje putem QR kodova u Kini je norma već godinama. E-commerce je razvijen do te mere da postoji fenomen poznat kao „Taobao sela“, u pitanju su ruralne zajednice koje se kompletno izdržavaju od prodaje proizvoda preko interneta.

Demografija i promena ritma u Kini

Kina je do skora bila najnaseljenija zemlja sveta – prema novijim podacima, Indija je pretekla 2023. godine. Bez svake sumnje populaciona politika ove zemlje ostavila je duboke tragove. Politika jednog deteta, uvedena 1979. godine, za rezultat je imala demografski disbalans. Danas u Kini postoji višak muškaraca, populacija stari, a ekonomski pritisci na mlađe generacije rastu. Kineske vlasti sada pokušavaju da podstaknu rađanje, ali mnogi mladi, posebno u gradovima, odlažu brak i decu zbog visokih troškova života. Uprkos tome, Kina se brzo menja. Novi srednji sloj raste, urbanizacija uzima maha, a tradicionalne vrednosti se prepliću sa neoliberalnim principima.

Na kraju, Kina nije monolitna zemlja. Naprotiv, ona osvaja turiste kao mozaik slojeva, kontrasta i suprotnosti. Da bismo je razumeli, moramo ući u njene istorijske, kulturne, jezičke i filozofske nijanse. Nije moguće svesti kinesku svakodnevicu na jednu sliku, jer je to istovremeno svet čajeva i čipova, recitovanja klasika i streamovanja, bicikala i brzih vozova.

Kao i mnoge stare civilizacije, i Kina nosi u sebi sposobnost da istovremeno čuva prošlost i gradi budućnost. Njena snaga leži upravo u toj sposobnosti preplitanja epoha. Upravo u toj igri dinamičnih protivrečnosti, leži i njena najveća zanimljivost.

Izvor fotografija:

https://pixabay.com/photos/great-wall-of-china-beijing-china-5483516/

https://pixabay.com/photos/summer-palace-beijing-china-heaven-4822213/

https://pixabay.com/photos/china-buddha-statue-religion-god-1177003/