Knjiga Avramova deca, autorke Živane Vojinović, objavljena pod okriljem izdavačke kuće Orion-art iz Beograda, 2015. godine, nezaobilazna je knjiga ne samo za istoričare Jevrejske populacije u Srbiji, nego i za istoričare Srbije, a posebno srpske kulturne istorije čiji su oni bili nerazdvojni deo.

DA SE NE ZABORAVI

Zaborav je najmanje prokletstvo našeg vremena. Na to su ranije bile teže osuđene mnoge generacije, jer je bilo manje pismenih i manje informativnih sredstava. Savremeno doba je vreme brzog informisanja, ali i vreme brzog zaborava. Jedino štampana knjiga koja se nađe u javnim i privatnim bibliotekama, sačuva pamćenje i sećanje.Knjiga „Avramova deca“, autorke Živane Vojinović na 600 strana velikog formata predstavlja šabačke Jevreje od prvog pomena do današnjih dana. A to je sumorna istorija u kojoj je dosta nerazumevanja, žutih traka i progona koji prate ovaj narod od njegovog nastanka. U takvu sliku uklapaju se i šabački Jevreji, a ova knjiga, čedo dugog istraživanja i upornog rada čuva te ljude od zaborava. Naslov knjige nastao je od izraza „Avramovo pleme“ jer su Jevreji pleme čiji je prvi patrijarh bio Avram, pa njega smatraju rodonačelnikom. Avrama, inače, poštuju pored jevrejske i hrišćanska i islamska religija.

Knjiga Živane Vojinović, rođene u Mačvi, je dokumentovana priča o šabačkim Jevrejima od njihovog prvog pomena do današnjih dana. Ta dokumentovana priča počinje u 16. veku, a masovno se nastavlja u 19. i 20. veku. U priči je teško razdvojiti šabačke i beogradske Jevreje, jer se istorija tih ljudi najčešće vezuje za oba grada. Isto tako je nezahvalno preporučiti ovu knjigu širokoj čitalačkoj publici, jer je usko orijentisana na istoriju Jevreja čiji su koreni u Šapcu. Ali, to je nezaobilazna knjiga ne samo za istoričare Jevrejske populacije u Srbiji, nego i za istoričare Srbije, a posebno srpske kulturne istorije čiji su oni bili nerazdvojni deo.

Šabac je u 19. veku doživeo procvat, pa nije čudo što ga Kanic u svom putovanju kroz Srbiju naziva „mali Pariz“. Tom procvatu su vredan doprinos dali i njegovi stanovnici mojsijevske vere. Tu su ponikle i razvile se mnoge porodice koje su iznedrile velikane naše kulture. Tome je doprineo i gospodar Šabačke nahije, Miliošev brat Jevrem Obrenović, jedan od najobrazovanijih članova te vladarske kuće i toga vremena. Odatle potiču, između ostalih, porodice, Baruh, Ruso, Vinaver (Stanislav Vinaver), Koen (Leon Koen), Papo, Almuli, Davičo (Oskar Davičo), Albahari (David Albahari)… Doprinos samo pomenutih članova tih porodica istoriji i kulturi Srbije je ogroman i teško merljiv. A detalji porodičnih istorija koji se nalaze u ovoj knjizi, ne mogu se drugde naći, dragoceni su za istraživače.

U Drugom svetskom ratu je po naredbi Hitlera takozvano „jevrejsko pitanje“ trebalo rešiti fizičkim uništenjem svih Jevreja. Stratišta u Jarku kod Šapca, Staro Sajmište i Jajinci ugasili su mnoge jevrejske porodice. Istovremeno su u Mačvi bili i sjajni primeri čojstva, spasavanja dece, pa i čitavih jevrejskih porodica. Među „Pravednicima među narodima“ nalaze i imena Srba iz Mačve koji su pružili ruku spasa Jevrejima. U knjizi je ispričana i svaka od tih priča.

Danas u Šapcu postoji jevrejsko groblje, jedno od najvećih u Srbiji. Sinagoga treba da se pretvori u Dom sećanja na šabačke Jevreje. Postoje i ulice koje su nazvane po poznatim šabačkim Jevrejima. Postoji građa o nekadšnjim stanovnicima i tada veoma značajnog grada na Savi. Ova knjiga je jedan od spomenika. Rukopis ove knjige dobio je Prvu nagradu „Ženi Lebl“ na međunarodnom konkursu Saveza jevrejskih opština Srbije 2012. godine.

Napisao:

Dimitrije Janičić

Beograd