I BOGINjE I DEMONI

Dok su muškarci počeli da se udružuju zarad lova, žene su to mahom činile misleći na plodnost. Neki od obreda održali su se i danas…

Od samih početaka čovečanstva žena je bila simbol plodnosti i rasta. Upravo zbog tih osobina razvijen je kult Velike Majke Zemlje ili Velike boginje. Žene su stupale u vezu s Velikom boginjom i molile je da im pruži snagu. Velika boginja bila je predmet obožavanja kod mnogih naroda, te tako i bila poštovana pod različitim imenima. Najpoznatija su Inana kod Sumera, Izida kod Egipćana, Ištar kod Vavilonaca i Astarota ili Ašera kod Kanaanaca. Njoj je pridodavan muški saputnik, pa je tako njihovo spajanje simbolično označavalo razmnožavanje.

   Britanski etnolog Džejms Džordž Frejzer u svom delu „Zlatna grana” pominje nekoliko oblika plesova plodnosti. U starom Meksiku kult rastinja bio je raširen kod žena koje su, plešući raspuštene kose, želele da podstaknu rast kukuruza kako bi imali bogatiji prinos. Tim proslavama poštovala se Boginja kukuruza. Divlji plesovi nisu bili strani ni Evropi, gde se verovalo da ples i skakanje uvis podstiču rast biljaka. Frejzer pominje i oblik plesa osmišljen za muškarce u ratu. Plemena na Madagaskaru verovala su da žene plesom muškarcima daju snagu, hrabrost i sreću. Stoga su one, dok su muškarci ratovali, danonoćno plesale, tako da još u tom dobu mlađeg neolita može da se govori o takozvanom podruštvljavanju žena.

Grčke menade

   Žene su u staroj Grčkoj imale veliku ulogu u verskim kultovima, posebno onim vezanim za bilje i plodnost. Kult boga Dionisa slavio se još u 7. veku pre naše ere. Dionis je prvobitno bio bog zemljoradnje, često viđen s vernim pratiteljkama, menadama (u prevodu „pomahnitale žene”). Pored javnih svečanosti održavale su se i one za uži krug i van oka javnosti.

   Istoričar Diodor u svojoj „Istorijskoj biblioteci”, napisanoj između 50. i 20. godine p. n. e., pominje da su se žene u mnogim grčkim gradovima svake tri godine okupljale u čast boga Dionisa i slavile ga. Običaj je bio da Dionisa slave oponašajući menade. One su činile zatvoren krug posebno odabranih koje su tako osnovale neku vrstu kolegijuma. Osamljene u planinama, žrtvovale su se bogu Dionisu izvodeći strastvene plesove. Kako je žena u Grčkoj vodila povučen život, verovatno je da su u obredu učestvovale one koje su sebi mogle da priušte da duže odsustvuju od kuće.

   Moderna tumačenja o kultu menada govore o njemu kao o pobuni žena protiv vladavine muškaraca, ali i kao potrebi za slobodom od nametnutih stega svakodnevnog života. Takođe, pošto su kultu pripadale i devojčice, njihov obred mogao je da znači i pripremanje za pubertet.

   Tragovi obožavanja Velike boginje vidljivi su i u rimskoj religiji. Bila je obožavana pod nazivom Vesta, što znači ognjište, i bila je i prikazivana u obliku vatre kojoj su se klanjale vestalke, grupa sveštenica. Njihov najvažniji zadatak bio je očuvanje večnog plamena. Boravile su u hramu trideset godina i bile pod nadzorom vrhovnog sveštenika. Razlikovale su se od ostalih verskih zajednica po tome što su posedovale tajna znanja, obrazujući tako i tajni savez.

   U njihovom vlasništvu, naime, bili su tajni predmeti, poput relikvija, slika i simbola poreklom iz Troje. Ove zaklete device čuvale su i falus, reprodukciju muškog polnog uda, kao simbol plodnosti kome su se, pored boginje Veste, takođe klanjale.

   Vestalke su učestvovale i u kultu Dobre boginje (Bona Dea). Rimski učenjaci poistovećivali su je s boginjama plodnosti Majom, Terom i Ops, tako da se predstava o njoj vezuje i za Veliku boginju. Organizacija ovog kulta imala je obeležja tajnog društva.

   Svi muškarci su bez izuzetaka bili isključeni iz proslava 1. maja i prvih dana decembra, kada su se održavale svetkovine u čast Dobre boginje. Sačuvani podaci govore da su se na svečanostima prinosile žrtve u obliku suprasne i mlade svinje, uključujući i žrtvu-levanicu, vino. Nakon podnošenja žrtava slavile su i pevale uz muziku harfe i frule.

Poljubac za đavola

Vera u Veliku boginju održala se i nakon prodora hrišćanstva u Evropu. U crkvenim spisima pominje se grupa žena koje su širile zlo šetajući naokolo sa svojom boginjom Dijanom ili Irodijadom. Njeno ime u crkvenoj literaturi označavalo je pagansku boginju plodnosti. Za te žene koristili su se nazivi poput „lamija” (demon krvavih očiju), „maleficija” (zla žena) ili „herbarija” (žena biljaka).

   Naziv „veštica” počeo je da se koristi tek kasnije, iako je njen najstariji oblik „hagazusa” (jahač na ogradi) kao obeležje ženskog demona na imanjima seljaka u upotrebi od 9. veka. Budući da je malo šta poznato o posebnoj inicijaciji, teško može da se govori o tim skupovima kao tajnim savezima.

   Međutim, 1437. godine na koncilu u Bazelu ove žene iznenada su postale tema razgovora uglednih teologa. Verovalo se da je reč o jeretičkoj sekti koja je na sastancima, takozvanom Sabatu, slavila đavola i tako raspolagala magijskim sposobnostima. U njegov sastavni deo spadali su: prijem i povorka, klanjanje satani, veštičja gozba, skrnavljenje svetih tajni, veštičje kolo i seksualne orgije. Tom prilikom su i nove veštice primane u savez, a obred inicijacije uključivao je i ljubljenje stražnjice „đavola”.

   Nakon takozvanog ponovnog otkrića veštica u sedamdesetih godina 20. veka u SAD pojavljivali su se izveštaji, uglavnom Amerikanaca italijanskog porekla, da u njihovim porodicama kult Dijane i dalje živi. Oni su tvrdili da njihove bake umesto „Ave Marija” imaju običaj da kažu „Ave Dijana”.

   Kako su u 18. veku slobodni zidari ili masoni postali najvažnije tajno društvo, uporedo su nastajala i slična udruženja, koja su primala i žene ili su ih činile, istina mnogo ređe, isključivo one. Tako su postojala ujedinjenja poput „Ordena viteza i dama uživanja” u Francuskoj 1696. godine. U njihovom središtu bila su čulna uživanja, a za zaštitnike odabrali su starorimska božanstva, boginju ljubavi Veneru i boga vina Bahusa. Za razliku od njega, „Orden Penelopinih saputnica” bio je kudikamo ozbiljniji i simbolizovalo ga je takozvano Penelopino tkanje, najvažnije za ženu. Vredno pomena je i društvo pod imenom „Suvereni red Škotlanđanki u Francuskoj”, nastalo 1810. godine, čiji je zadatak bio da novopridošlice poduče stvarima koje su, kako su verovale, od najvećeg značaja za čovečanstvo. Potrajavši samo šesnaest godina, žene su gladnima davale hleb, nezaposlenima posao i savet, kao i podršku kako bi ih držale dalje od zločina.

   Pustolov Jozef Balsamo (1734–1795), koji je sebi nadenuo ime grof Kaljostro, osnovao je 1775. godine „egipatsko zidarstvo” u koje je primao i žene. Njegova supruga Lorenca Felićijani vodila je žensku ložu u Hagu. Kada su ga vlasti optužile za prevaru, napustio je Holandiju putujući Evropom, gde od Engleske do Rusije postoje tragovi loža koje je osnovao. Kada je 1739. godine papa Klemens XII zabranio slobodno zidarstvo kao jeres, članstvo u njemu kažnjavano je i smrću. Godine 1792. Kaljostro je osuđen na smrt po naredbi pape Pija VI, ali pomilovan na doživotnu robiju, dok je njegova supruga Lorenca proterana u ženski manastir.

   Jedan spis iz 1745. godine izvesnog opata Peroa obelodanio je postojanje tajnog društva slobodnih zidarki pod imenom „Mops”. Pretpostavlja se da je ime dobilo po rasi pasa koji su simbol vernosti. Veruje se da se društvo, nakon nastanka 1740. godine, vrlo brzo raširilo u Nemačkoj i Holandiji. Kako je ženama bilo uskraćeno članstvo u mnogim ložama, redu je bila neophodna podrška moćnih muškaraca. U Nemačkoj su to bili Klemens August, vojvoda od Bavarske i knez izbornik od Kelna koji su imali rang velikog majstora. Obred inicijacije podrazumevao je da kandidatkinje ne kucaju na vrata, već grebu po njima lajući kao psi. Vezanih očiju prošetale bi devet puta oko sale na povocu, dok su prisutni zavijali poput pasa. U završnom prizoru kandidatkinjama je postavljano pitanje da li su spremne da poljube mopsa usred stražnjice. Ukoliko bi se bunile, pod nos bi im bila podmetnuta figurica mopsa od voska ili drveta.

Ona je poglavica

   Na zapadu Afrike i danas postoje tajna muška društva (Poro) i odgovarajuće žensko (Sande), s velikim brojem članova. Žensko društvo broji više od 1,5 miliona članova. Oba saveza zavetovana su na večno ćutanje i do sada nijednom strancu nije uspelo da upozna njihove unutrašnje tajne, već su jedino preko etnoloških istraživanja poznati neki njihovi spoljni običaji. Obred ulaska u zajednički život društva sličan je i kod jednog i kod drugog udruženja.

   Devojčice su mogle da budu primljene u društvo između sedme i dvadesete godine, i tek tada dobijaju pravo ime. Inicijacija se odvija u šumarku van sela, gde su iskušenice prekrivene samo maramom, dok im starije žene lice boje u belo kako bi im se stavilo do znanja da više nisu deca. Zatim sledi svirepi obred obrezivanja genitalija, nakon čega sveštenica ranu zaceljuje zelenim biljem. Ovaj običaj opravdava se time da se devojkama tako olakšava porođaj ali se i pripremaju na bolove koji se tom prilikom podnose.

   Nakon toga im otkrivaju tajne društva kao što su mitologija, obredi, obaveze žena, brak, majčinstvo, veštine privređivanja, ples i pevanje. Punopravni član devojčica postaje tek nakon obrednog kupanja u reci i polaganja zakletve da neće odati tajne saveza. Nakon povratka u selo devojčice nose belu odeću i crveni ukras za kosu čime javno pokazuju svoj novi čin device.

   Obred se završava velikom proslavom u selu, na kojoj se nose maske, koje zapravo predstavljaju duha Sande i zovu se „sovei” (sowei). One prikazuju idealizovano žensko lice, trouglastog su oblika sa zatvorenim očima, visokim čelom i malim zatvorenim ustima što simbolizuje ćutanje o tajnama društva. Umetničke frizure sa brojnim dodacima za kosu otkrivaju društveni čin i bogatstvo vlasnice. Pretpostavlja se da se jednostavne, umetnički izrezbarene maske koriste za obredne radnje, dok se nakinđurene nose za vreme plesa.

   Godine 1914. službu poglavice obavljalo je 30 odsto žena, 1948. čak 95 odsto, dok je 1970. broj spao na 9 odsto. Nagli pad verovatno ima veze sa političkim promenama nastalim šezdesetih godina prošlog veka u zapadnoafričkim zemljama, koje su imale za cilj da uticaj tajnih društva iskoriste u političke svrhe, te su (zlo)upotrebljavale ona društva koja su prednost u vršenju službe velikog poglavice davale muškim kandidatima.

Iz Toskane u Srbiju?

   Moderni veštičji savezi otkriveni su zahvaljujući američkom etnologu Čarlsu Lilandu, koji je 1899. godine objavio spis pod nazivom „Aradija ili veštičje jevanđelje”, a prema rukopisu takozvane italijanske veštice Magdalene iz Firence. Njegovo delo počinje rođenjem Aradije, kćerke Dijane koja je imala intimne odnose sa svojim bratom i sinom Luciferom. Liland veruje da je ime Aradija u vezi s rimskom boginjom Irodijadom, za koju se u hrišćanskoj mitologiji veruje da je duh koji večno luta nebom i odmara se na vrhovima drveća samo između sumraka i zore.

   Američki autor Grimasi objavio je 1995. godine knjigu pod nazivom „Veštičji putevi” koja sadrži opise drevne religije decenijama upražnjavane u Toskani. On potvrđuje da je u Toskani živela žena po imenu Aradija, koja je rođena 1313. godine u Volteri i izdavala se za ženskog mesiju. O njoj se još samo zna – bolje reći, pretpostavlja – da je pobegla u oblast današnje Srbije. U ovu pretpostavku uklapaju se podaci o veštičjoj sekti Kalusari koja je u 16. i 17. veku postojala u Srbiji i poštovala caricu Aradu ili Irodeasu kao najvišu boginju, tako da se ne isključuje mogućnost da su veštice Kalusari zapravo potomci Aradije iz Toskane.

   Od 1975. godine Zuzana Budapest, mađarski borac za prava žena, predvodi u Americi veštičji pokret pod nazivom „Dijanino sestrinstvo Vika”. Međutim, pošto zakon Los Anđelesa zabranjuje vračanje, bila je uhapšena, što joj je, pak, donelo ogromnu popularnost tako da je njen pokret tek tada doživeo zamah uprkos protivljenjima vlasti u pojedinim saveznim državama.

   U literaturi i dalje ne postoji saglasje o tome da li su prvo nastali muški ili ženski tajni savezi, kao i da li je tu neko nekoga oponašao. Ženska tajna udruženja su od samih početaka čovečanstva delila tajne začeća, rađanja i plodnosti, te tako ne mogu da predstavljaju puko oponašanje muških tajnih saveza. Etnološkim istraživanjima utvrđeno je postojanje više hiljada ženskih tajnih saveza, ali su mnogi od njih poznati samo po imenu. Da li to znači da su žene bile smotrenije od muškaraca, te da svoje tajne nisu lako odavale, ne može sa sigurnošću da se tvrdi. Sigurno je, pak, da su u mnogo manjoj meri istraživana od muških zbog predrasuda da su tajna društva oduvek bila povlastica muškaraca.

Izvor:

http://politikin-zabavnik.rs/pz/tekstovi/i-boginje

Autor:

Aleksandar Živković

broj: 3260 2014